Στόχος του εγχειρήματος είναι η πρόληψη για το «χειρότερο»: να υπάρχουν σπόροι οι οποίοι θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μετά από μεγάλη καταστροφή που πιθανόν να προκληθεί είτε από φυσικά αίτια είτε από ανθρώπινη ενέργεια. Στην κιβωτό των σπόρων όλης της Γης υπάρχει η δυνατότητα διαφύλαξης 4,5 εκατομμυρίων ποικιλιών και κάθε ποικιλία θα μπορεί να περιέχει, κατά μέσο όρο, 500 σπόρους.
Έως σήμερα έχουν συγκεντρωθεί περίπου 880.000 δείγματα, τα οποία προέρχονται σχεδόν απ’ όλες τις χώρες του κόσμου. Υπάρχουν, για παράδειγμα, μοναδικές ποικιλίες βασικών αφρικανικών και ασιατικών σπόρων όπως αραβόσιτο, ρύζι, σιτάρι, ευρωπαϊκές και νοτιο-αμερικανικές ποικιλίες όπως σπόροι μελιτζάνας, μαρουλιού, κριθαριού και πατάτας. Πρακτικά έχει συγκεντρωθεί ήδη η πιο μεγάλη συλλογή σπόρων προς σπορά τροφίμων στον πλανήτη.
Για τη διατήρηση και τη διαφύλαξη τους απαιτείται θερμοκρασία -18 ° C. Αποθηκεύονται σε πακέτα τριπλής στρώσης αλουμινίου και φυλάσσονται σε ειδικά διαμορφωμένα κιβώτια σε ράφια μέσα σε θαλάμους. Τα χαμηλά επίπεδα θερμοκρασίας και υγρασίας εξασφαλίζουν χαμηλή δραστηριότητα αλλοίωσης, διατηρώντας τους σπόρους εν ζωή για μεγάλες χρονικές περιόδους.
Η επιλογή της τοποθεσίας εγκατάστασης της «Παγκόσμιας Τράπεζας Σπόρων» θεωρείται ιδανική για δύο σημαντικούς λόγους:
* Το Σβάλμπαρντ είναι μεν μία πολύ απομακρυσμένη περιοχή, όμως είναι προσπελάσιμη.
* Το παγωμένο βουνό μέσα στο οποίο είναι εγκατεστημένη η αποθήκη μπορεί να εξασφαλίσει ότι τα δείγματα σπόρων θα παραμείνουν κατεψυγμένα ακόμη και αν, για οποιονδήποτε λόγο, διακοπεί η παροχή ηλεκτρικής ενέργειας και τα μηχανήματα τεθούν εκτός λειτουργίας.
Σήμερα υπάρχουν σε όλο τον κόσμο περίπου 1.700 τράπεζες σπόρων αλλά καμία απ’ αυτές δεν θεωρείται απολύτως ασφαλής καθώς και είναι ευάλωτες σε φυσικές καταστροφές και μπορεί η λειτουργία τους να διακοπεί λόγω έλλειψης χρηματοδότησης ή κακοδιαχείρισης. Κάθε κράτος ή ίδρυμα που καταθέτει σπόρους προς φύλαξη θα εξακολουθεί να κατέχει και να ελέγχει την πρόσβαση σε αυτούς και θα είναι το μόνο που θα μπορεί να τους αποσύρει ή να ανοίξει τα κιβώτια. Οι όροι κατάθεσης είναι αυτοί που προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο.
Σύμφωνα με όσα αναφέρονται στην ιστοσελίδα του Οργανισμού που έχει αναλάβει το όλο εγχείρημα, “Crop Trust”, αυτός ιδρύθηκε το 2004 στη Ρώμη, από τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας και την Bioversity International και την κοινοπραξίας CGIAR η οποία ασχολείται με τη διεθνή γεωργική έρευνα. Η Crop Trust σύναψε σύμβαση με την κυβέρνηση της Γερμανίας τον Δεκέμβριο του 2012 και μετέφερε την έδρα της στη Βόννη το 2013.
